Kuyumculuk terimleri sözlüğü
Has, milyem, fire, ramat, sarrafiye… Kuyum piyasasının 30 temel terimi, sade dille tanımlandı. Kaydedin; ihtiyaç oldukça açın.
Has
Saf, 24 ayar altın içeriği. Piyasada birçok hesap "has" üzerinden yürür — bir ürünün ayarından bağımsız saf altın karşılığıdır.
Milyem
Saflığın binde cinsinden ifadesi. 916 milyem = %91,6 saf altın (22 ayar); 585 milyem = %58,5 (14 ayar). Gram × milyem = has karşılığı.
Ayar
24 birimlik saflık ölçeği: 24 ayar saf altındır; 22 ayar 916 milyem, 18 ayar 750, 14 ayar 585, 8 ayar 333'tür.
Fire
Eritme, kesme, cila gibi atölye işlemlerinde kaybolan maden. İş emri başına izlenir; belli bir oran normaldir, fazlası soruna işarettir.
Ramat
Atölye süprüntüsü, toz ve kırpıntıdan altının geri kazanılması. Ramat geliri gerçek fire rakamını düşürür.
Sarrafiye
İşlenmiş takı yerine fiziki altın ve sikke (gram altın, çeyrek/yarım/tam) ticareti; marjı ince, hacmi yüksektir.
İşçilik
Ürünün maden değerinin üzerine eklenen ustalık bedeli — genellikle gram başına veya parça başına söylenir.
Sadekar
Takının taşsız (sade) gövdesini şekillendiren atölye ustası.
Mıhlama
Taş yerleştirme: değerli taşların metal gövdeye monte edilmesi.
Ocak
Atölyenin eritme aşaması/fırını; hurda ve ham maden burada alaşımlanır.
Tumbaj
Altını başka metallerle alaşımlayarak hedef ayara getirme işlemi.
Cila
Parlatma — geri kazanılabilir toz da üreten son işlem aşaması (bkz. Ramat).
Gram altın
Gram bazında satılan yatırım altını; doğrudan spot piyasadan fiyatlanır.
Çeyrek / Yarım / Tam
22 ayar basılan Türk ziynet altınları; perakende sikke ticaretinin gündelik birimleri.
Ata lira
Cumhuriyet altını (Atatürk lirası); Türk piyasasının standart sikkelerindendir.
22 ayar bilezik
Klasik 916 milyem bilezik — Türkiye'de hem takı hem hane halkı tasarruf aracı.
Hurda altın
Müşteriden geri alınan, ayar ve grama göre fiyatlanıp eritmeye giden altın.
Külçe
Çeşitli gramajlarda altın veya gümüş bar; spot fiyata yakın işlem görür.
Kapalıçarşı
İstanbul Kapalıçarşı — Türk fiziki altın piyasasının tarihi fiyat referansı.
Ons
Küresel altın fiyat birimi: 1 troy ons = 31,1035 gram; USD ile kote edilir.
Kur farkı
Döviz kuru farkı. Altın küresel olarak USD ile fiyatlandığından TL bakiyeler hem altın fiyatıyla hem dolar kuruyla oynar.
Cari hesap
Müşteri veya tedarikçiyle işleyen hesap: alımlar, ödemeler ve güncel bakiye — TL, döviz veya altın bazında.
Veresiye
Hesaba satış: mal şimdi, ödeme sonra; kayıt müşterinin cari hesabına işlenir.
Ekstre
Cari hesabın dökümü: tüm işlemler sırasıyla ve sonuç bakiyesiyle.
Yaşlandırma
Açık bakiyeleri bekleme süresine göre sıralama — tahsilatın öncelik listesi.
Kasa defteri
Günlük kasa kaydı: açılış bakiyesi, tüm giriş-çıkışlar ve para birimi bazında gün sonu sayımı.
Envanter / Stok değerleme
Stokun güncel maden fiyatlarıyla değerlenmesi — vitrinin bugünkü karşılığı.
Barkodlu satış
Ürün barkodunu okutarak satış; tezgâhta yazım hatasını ortadan kaldırır.
POS
Satış noktası — satışın kapandığı, fişin üretildiği ve stokun güncellendiği yer.
Triple-book
Bakiyem'in defter yaklaşımı: aynı işlemin TL, döviz ve altın bazında eşzamanlı izlenmesi.
Bu dili konuşan program
Has, milyem ve fire Bakiyem'de dipnot değil, çekirdek özelliktir.